Ruimtelijke Investeringsstrategie Amersfoort (RISA)

Portefeuillehouder
Rutger Dijksterhuis

Inleiding

De Ruimtelijke Investeringsstrategie Amersfoort (hierna RISA ) heeft betrekking op meerdere programma's; deze paragraaf geeft een samenvattend beeld van de RISA . Het beleid rondom de RISA  is nog relatief jong, de paragraaf is nog in ontwikkeling.
De gemeenteraad heeft met het vaststellen van de Kadernota 2025-2028  en Kadernota 2026-2029 ruimte gecreëerd voor ruimtelijke investeringen die de ambities uit de omgevingsvisie gezond samenleven en het Coalitieakkoord 2022-2026 moeten realiseren. Voor de periode tot en met 2040 is er naar schatting een bedrag van € 700 a € 800 miljoen nodig om de nog ongedekte ambities uit de omgevingsvisie te kunnen realiseren. De RISA  helpt om de keuze te maken op welk moment welke ruimtelijke investering het beste kan worden gerealiseerd. Via de kadernota en de meerjarenbegroting worden deze keuzes aan de raad voorgelegd. Via de zomerrapportage en de jaarrekening zal verantwoording worden afgelegd over de beschikbaar gestelde middelen.

Beleidskader / algemene uitgangspunten

Om de ambitie ‘Gezond Samenleven’ van de Amersfoortse Omgevingsvisie daadwerkelijk te kunnen realiseren, zijn forse investeringen nodig in de groei van de stad. Niet alleen binnen gebiedsontwikkelingen maar ook daarbuiten. Op terreinen als mobiliteit, energie en circulariteit is een transitie nodig. Daarnaast moeten Amersfoorters kunnen recreëren en werken in de stad en moet het voorzieningenaanbod op peil blijven. De groei van de stad vraagt daarnaast om rekening te houden met dier en natuur, waarin ecologische en klimaatveranderingsvraagstukken niet worden vergeten. Deze opgaves gelden niet alleen voor de groei van de stad. Ook in de bestaande stad moeten meerdere transities plaatsvinden op het gebied van mobiliteit, energie en circulariteit. Daarnaast is klimaatveranderingsproblematiek zoals hittestress ook aanwezig in de bestaande stad. De RISA  helpt de investeringsopgave die voortkomt uit al deze vraagstukken te faciliteren:  

1. De RISA  biedt overzicht in wat (concrete projecten/opgaven), wanneer (fasering en volgorde) en hoe (investeringsopgave) de gemeente Amersfoort de ambities uit de Omgevingsvisie ‘gezond samenleven’ kan realiseren.  

2. De RISA  is een hulpmiddel voor het college met een ondersteunend afwegingskader om keuzes te kunnen maken in de fasering van projecten en te prioriteren in welke projecten ruimtelijke investeringen vragen.  

Een eerste stap in prioriteren is gemaakt door te focussen op zes prioritaire opgaves: Vathorst (inclusief Bovenduist), binnenstedelijke woningbouw (inclusief Hoefkwartier), Langs Eem en Spoor, energietransitie & circulariteit, mobiliteitstransitie en openbare ruimte.
Om onderscheid te maken tussen welke projecten wel vanuit de RISA kunnen worden gedekt en welke niet, is een aantal uitgangspunten gehanteerd. Deze uitgangspunten zijn in lijn met eerdere communicatie over de RISA. De uitgangspunten voor de afbakening zijn:
• Het project betreft een investering.
• Het project draagt bij aan de ambities en doelen uit de Omgevingsvisie.
 • Het project heeft betrekking op de fysieke leefomgeving.
• Het project betreft een nieuwe investering; vervangingsinvesteringen (waaronder het MJOP) maken geen onderdeel uit van de RISA.
Deze afbakening geldt ook voor projecten die aanspraak willen maken op de structurele begrotingsruimte. Om de te maken keuzes te ondersteunen wordt tijdens de afweging rondom de kadernota een afwegingskader gebruikt (zie de tekst over RISA in de Kadernota 2026-2029). Dit is nadrukkelijk geen blauwdruk voor de afweging, maar helpt het college om tot een integraal voorstel te komen. Op dit moment is er al wel dekking vanuit de RISA toegekend aan verschillende projecten (zie tabel PR.01), maar zijn er nog geen middelen daadwerkelijk besteed. Vanaf het moment dat dit wel het geval is zal hier ook binnen deze paragraaf financieel over worden gerapporteerd.

Op basis van de periodieke herijking van RISA kan de raad bij kadernota, begroting en jaarrekeningen besluiten;  

1. Waar de beschikbaar gestelde middelen voor de RISA  aan worden besteed, op basis van een voorstel van het college. Besteding van de RISA -middelen zal niet altijd worden uitgevoerd in de verwachte jaarschijf. Dit blijft afhankelijk van meerdere (deels externe) factoren die niet allemaal beïnvloedbaar zijn, zoals afhankelijkheden van derden, gebrek aan personele capaciteit (in- en extern), materiaal schaarste, vertraagde of niet gelukte aanbestedingen en bezwaar en beroep in ruimtelijke procedures. In het geval van verschuivingen in uitgave naar een andere jaarschijf vallen er middelen vrij bij de jaarrekening, zoals ook het geval is bij reguliere (vervangings)investeringen.
2. Om eventuele middelen vanuit de stelpost RISA d ie nog niet zijn toegewezen aan specifieke projecten bij de begroting of jaarrekening in de reserve RISA  te storten. De herijking laat ook zien of het principebesluit om jaarlijks € 1,5 miljoen structureel extra beschikbaar te stellen binnen de begroting voor ruimtelijke investeringen, past bij het beeld naar de toekomst.
3. Als het toekomstbeeld is veranderd, kan de raad besluiten of het noodzakelijk is de € 1,5 miljoen op te nemen in de nieuwe jaarschijf van de meerjarenbegroting, dan wel dit bedrag te verhogen of te verlagen.

Strategische investeringen

Het instrument RISA  zit nog in de opstartfase. In 2025 is hiermee een eerste afweging gemaakt, die is verwerkt in de meerjarenbegroting 2026-2029. In tabel PR.01 is hiervan het resultaat te zien. De groei van de stad brengt investeringsvragen met zich mee. Binnen de zes prioritaire opgaven, maar ook daarbuiten. We kijken naar een verdeling van middelen over de verschillende jaarschijven heen. Dat betekent dat er jaarlijks geen gelijke verdeling van middelen is over verschillende thema's, maar over de jaren heen genomen is er aandacht voor alle opgaven.  
De verdeling over de verschillende thema's is ook reeds te zien bij de diverse investeringsprojecten waarbij middelen zijn toegekend middels de meerjarenbegroting van 2026-2029. Zo is er een aantal duurzame mobiliteitsprojecten opgenomen maar ook projecten die bijdragen aan de groei van de voorzieningen in de stad en bijdragen aan een groene omgeving. Ook de aankomende jaren zullen er diverse investeringsprojecten voorgesteld worden die bijdragen aan de diverse doelstellingen genoemd in de omgevingsvisie.
De raad zal vanuit haar budgetrecht kredieten voor projecten die vanuit de RISA  financiële middelen verkrijgen moeten autoriseren. Daarvoor zijn er twee routes:    

1. Via de projecten zelf, dit zou een apart besluit ergens in een jaar betekenen. In het geval van meerdere financieringsbronnen of onduidelijkheid over de precieze startdatum is dit het meest passend.  

2. Mocht de startdatum helder zijn dan wordt de kredietaanvraag meegenomen in de betreffende begroting om de vertraging van een apart besluitvormingsproces te voorkomen.

Tabel: PR.01 Projecten in de RISA